AI – Công cụ công nghệ giúp tốt hơn hay công cụ hợp thức hóa

World Cup 2026 ứng dụng hàng loạt công nghệ đột phá giúp cho kết quả các trận đấu, tình huống được minh bạch và công bằng hay cũng góp phần trong việc hợp thức hóa theo các hình thức có lợi.

Sự minh bạch đến tàn nhẫn

Phút thứ 13 bù giờ của trận đấu, trên sân BMO ở Toronto, Ivan Perisic tạt bóng từ biên trái vào vòng cấm. Bóng sượt Igor Matanovic rồi đập người Renato Veiga, trước khi đến cột xa để Mario Pasalic chuyền ngang khiến Ruben Neves phản lưới trong nỗ lực cản phá. Cầu thủ Croatia ăn mừng cuồng nhiệt vì ngỡ vừa gỡ hòa 2-2. Nhưng trọng tài nhận được tín hiệu từ VAR cảnh báo việt vị.

Video quay chậm cho thấy Pasalic không việt vị khi Perisic tạt bóng, nhưng việt vị nếu Matanovic chạm bóng. Video quay chậm cũng không dễ để trọng tài xác định tiền đạo Croatia đã chạm bóng hay chưa.

Tuy nhiên, công nghệ "snicko", lần đầu áp dụng tại World Cup 2026, đã xác định một pha chạm bóng cực nhẹ của Matanovic. Sự hỗ trợ từ công nghệ giúp trọng tài chính Espen Eskas không mất nhiều thời gian xem lại video, để quay trở lại sân và thông báo hủy bàn thắng vì việt vị. Cầu thủ Bồ Đào Nha nhảy lên ăn mừng, còn người Croatia rất thất vọng.

Trong cricket, snicko (viết tắt của snickometer) là công nghệ hỗ trợ trọng tài xác định liệu bóng có chạm nhẹ vào gậy của tay đánh hay không. Hệ thống phân tích tín hiệu và hiển thị dưới dạng đồ thị. Khi có va chạm, dù cực nhỏ, đồ thị sẽ xuất hiện một đỉnh nhọn, cho thấy thời điểm tiếp xúc xảy ra.

Phiên bản được FIFA áp dụng tại World Cup 2026 hoạt động theo nguyên lý tương tự. Bên trong quả bóng có gắn vi mạch cảm biến chuyển động, ghi nhận dữ liệu chạm bóng tới 500 lần mỗi giây. Dữ liệu được truyền trực tiếp về phòng VAR.

Phút 84 trên sân Monterrey (Mexico) ngày 14/6 (trận Thụy Điển – Tunisia), Thụy Điển được hưởng một quả phạt bên phải. Bóng được đưa vào vòng cấm và Svanberg băng xuống sút cận thành tung lưới Tunisia. Tuy nhiên, niềm vui của tiền vệ CLB Wolfsburg nhanh chóng bị dập tắt khi trợ lý trọng tài căng cờ báo việt vị, rằng Svanberg đã đứng dưới hàng thủ Tunisia khi nhận bóng. Các cầu thủ Thụy Điển lập tức phản ứng, cho rằng tiền đạo Alexander Isak đã chạm bóng trước khi tới chân Svanberg. Nếu điều này xảy ra, thời điểm xác định việt vị sẽ thay đổi và Svanberg đứng trên hậu vệ cuối cùng của Tunisia.

Vấn đề nằm ở chỗ pha tiếp xúc, nếu có, là quá nhỏ để có thể nhận biết bằng mắt thường hoặc qua góc quay truyền hình. VAR vì thế phải kiểm tra rất lâu trước khi đưa ra kết luận. Đó là lúc công nghệ "snicko" được sử dụng.

Lượt trận cuối bảng K World Cup 2026 diễn ra vào sáng 28/6 (giờ Việt Nam) giữa Colombia và Bồ Đào Nha, chỉ vài centimet đã tạo nên khác biệt giữa ba điểm trọn vẹn và một trận hòa không bàn thắng. Ở những phút bù giờ hiệp hai, Davinson Sanchez bật cao đánh đầu tung lưới Bồ Đào Nha sau một tình huống cố định. Tuy nhiên, sau khi kiểm tra, tổ trọng tài xác định trung vệ của Colombia đã rơi vào thế việt vị. Bàn thắng vì thế không được công nhận, khiến trận đấu khép lại với tỷ số 0-0.

Hình ảnh xác định lỗi việt vị sau đó được công bố, cho thấy Sanchez chỉ đứng trên hậu vệ cuối cùng của Bồ Đào Nha với khoảng cách rất nhỏ.

Đến tranh cãi che giấu hình ảnh

FIFA nhiều lần bị chỉ trích vì che giấu các hình ảnh gây tranh cãi (theo các tình huống khán giả xem được)

Phút thứ 17, trong trận đấu ngày 13/6 thuộc bảng B giữa Thụy Sỹ và Qatar, tiền vệ Remo Freuler băng xuống đón bóng trong cấm địa Qatar trước khi va chạm với thủ môn Mahmoud Abunada. Trọng tài Hector Saez Martinez cho Thụy Sĩ hưởng phạt đền. Sau khi tham khảo VAR, quyết định được giữ nguyên và Embolo thực hiện thành công, mở tỷ số cho đại diện châu Âu. Các pha quay chậm trên truyền hình cho thấy Freuler dường như đã ở dưới hàng thủ Qatar khi nhận bóng. Tuy nhiên, trợ lý trọng tài không phất cờ việt vị và VAR cũng xác nhận cầu thủ Thụy Sĩ không phạm quy.

Thông thường, sau các tình huống gây tranh cãi, FIFA sẽ phát đồ họa mô phỏng hoặc hình ảnh 3D thể hiện vị trí cầu thủ để giải thích quyết định của VAR. Tuy nhiên, ở tình huống của Freuler, khán giả chỉ nhìn thấy dòng chữ "Review Complete" (kiểm tra hoàn tất) trên màn hình mà không có bất kỳ hình ảnh minh họa nào.

Điều này lập tức tạo ra làn sóng nghi ngờ. Bình luận trên ITV, cựu hậu vệ tuyển Anh Gary Neville cho rằng Freuler đã việt vị và FIFA cần công khai bằng chứng nếu muốn thuyết phục người xem. "Chúng tôi đều nghĩ đó là việt vị", Neville nói. "Khán giả ở nhà cũng nghĩ như vậy. FIFA là đơn vị phát sóng chủ nhà, họ có dữ liệu từ công nghệ bán tự động. Vậy tại sao không cho mọi người xem?". Khi được chuyên gia luật Christina Unkel xác nhận FIFA thực sự có các hình ảnh và đường kẻ việt vị nhưng không phát sóng, Neville càng gay gắt. "Điều này giống như một chế độ độc tài", cựu hậu vệ 51 tuổi nói tiếp. "Họ giữ bằng chứng trong nội bộ và không cho người hâm mộ của các đội tham dự giải đấu được xem. Thật vô lý". Quan điểm của Neville nhận được sự đồng tình từ nhiều chuyên gia khác.

Sau trận, FIFA mới công bố hai ảnh chụp VAR xác nhận các cầu thủ Thụy Sĩ không việt vị trong tình huống dẫn tới phạt đền. Tuy nhiên, đây là những hình ảnh kẻ vạch, không phải công nghệ việt vị bán tự động. Họ cho biết việc không cung cấp hình ảnh trong trận đấu là vì vấn đề kỹ thuật.

Phút 31 trên sân Kansas City, Messi tranh chấp từ phía sau và gầm giày của anh đạp xuống bắp chân Mandi. Cầu thủ Algeria lập tức ngã xuống sân, ôm chân kêu đau. Trọng tài Szymon Marciniak thổi phạt nhưng không rút thẻ, còn tổ VAR cũng không yêu cầu xem lại tình huống. Trận đấu tiếp tục và Messi sau đó ghi thêm hai bàn để hoàn tất hat-trick.

Quyết định của tổ trọng tài tạo ra làn sóng tranh luận. Trên chương trình ESPN FC, hai cựu cầu thủ và chuyên gia phân tích là Alejandro Moreno và Nedum Onuoha đều cho rằng Messi đáng bị truất quyền thi đấu. Moreno nhận định ngắn gọn: "Đó là thẻ đỏ 100%. Lẽ ra Messi phải bị đuổi". Nhà báo Oliver Kay của tờ Athletic (Anh) cũng cho rằng Messi đã thoát án phạt một cách may mắn. Theo ông, tình huống đội trưởng Argentina đạp gầm giày vào bắp chân Mandi xứng đáng nhận ít nhất một thẻ vàng, thậm chí có thể là thẻ đỏ.

(Nguồn: tổng hợp)